چرا با شروع فصل سرما مدام بیمار میشویم و چگونه سیستم دفاعی بدن خود را قویتر کنیم؟
حتماً برای شما هم پیش آمده است که با وزیدن اولین بادهای پاییزی و سرد شدن هوا، بلافاصله احساس گلودرد، آبریزش بینی و بیحالی میکنید. در فصلهای سرد سال، انگار هر جا که میرویم، چه در محل کار، چه در اتوبوس و چه در مهمانیها، همیشه یک نفر در حال سرفه و عطسه کردن است. خیلی از افراد در طول پاییز و زمستان، بارها و بارها دچار سرماخوردگیهای سخت یا آنفولانزا میشوند و روزهای زیادی را با تب و بدندرد در رختخواب سپری میکنند. این بیمار شدنهای پشت سر هم، نه تنها شما را از کارهای روزمره و رسیدگی به خانواده عقب میاندازد، بلکه تمام انرژی و شادابی شما را هم از بین میبرد و باعث میشود همیشه احساس کلافگی و خستگی کنید.
بسیاری از ما وقتی در این چرخه باطلِ بیمار شدن و دارو خوردن میافتیم، فکر میکنیم که این خاصیت فصل سرماست و نمیتوان از دست ویروسها فرار کرد. اما واقعیت این است که ویروسها و باکتریها در تمام فصلهای سال در اطراف ما وجود دارند. تفاوت اصلی در این است که با سرد شدن هوا، «سپر دفاعی و نگهبانان بدن شما» ضعیف و خسته میشوند! وقتی سیستم ایمنی شما ضعیف باشد، درهای بدن به روی هر ویروس کوچکی باز میشود. اما خبر خوب این است که شما اصلاً مجبور نیستید تمام زمستان را با قرصهای سرماخوردگی و دستمال کاغذی سپری کنید. با چند تغییر بسیار ساده در عادتهای روزمره و رساندن سوخت مناسب به بدن، میتوانید سربازان دفاعی خود را تا دندان مسلح کنید. در این مقاله قصد داریم به زبانی کاملاً ساده و خودمانی بررسی کنیم که چرا در سرما ضعیف میشویم و چگونه میتوانیم دیواری محکم در برابر بیماریها بسازیم.
اصلاً چرا با سرد شدن هوا، سپر دفاعی بدن ما تا این حد ضعیف میشود؟
برای اینکه بتوانیم جلوی بیمار شدن خودمان را بگیریم، اول باید بدانیم که چرا فصل پاییز و زمستان برای بدن ما تا این حد سخت و چالشبرانگیز است. برخلاف تصور خیلی از افراد، خودِ هوای سرد به تنهایی باعث سرماخوردگی نمیشود (یعنی شما فقط با لرزیدن در هوای سرد مریض نمیشوید)، بلکه هوای سرد شرایطی را ایجاد میکند که ویروسها راحتتر به ما حمله کنند. این اتفاق به دو دلیل بسیار ساده رخ میدهد:
۱. خشک شدن مجاری تنفسی و بینی درون بینی و گلو انسان با یک لایه بسیار نازک و مرطوب (مخاط) پوشیده شده است. این لایه مرطوب دقیقاً مثل یک تله چسبناک عمل میکند و ویروسهایی که از طریق هوا وارد بینی میشوند را به خود میچسباند تا نتوانند وارد ریهها شوند. در فصل پاییز و زمستان، هوا بسیار خشک و سرد است. علاوه بر این، ما در خانهها از بخاری و شوفاژ استفاده میکنیم که هوای داخل خانه را به شدت خشک میکنند. تنفس این هوای خشک باعث میشود آن لایه مرطوب داخل بینی ما کاملاً خشک شود. وقتی این تلههای چسبناک از بین بروند، ویروسها مثل یک لشکر آزاد، بدون هیچ مانعی وارد بدن و ریههای ما میشوند و ما را بیمار میکنند.
۲. بسته بودن پنجرهها و ماندن در فضاهای شلوغ دلیل دوم، رفتار خود ما انسانها در فصل سرماست. وقتی هوا سرد میشود، همه ما ترجیح میدهیم در محیطهای سربسته و گرم بمانیم. پنجرههای خانهها، مدرسهها، ادارهها و اتوبوسها کاملاً بسته میشوند تا گرما هدر نرود. در این فضاهای بسته که هیچ هوای تازهای در آنها جریان ندارد، اگر فقط یک نفر سرما خورده باشد و عطسه کند، هزاران ویروس در هوای اتاق پخش میشوند و چون راه خروجی ندارند، ساعتها در همان اتاق میچرخند و تمام افراد حاضر در آنجا را بیمار میکنند.
عوارض پنهان و خطرات رها کردن بدن با یک سیستم ایمنی ضعیف چیست؟
بسیاری از افراد فکر میکنند که سرماخوردگی یک بیماری ساده است و نهایت با چند روز استراحت تمام میشود. اما اگر سیستم دفاعی بدن شما ضعیف باشد و هیچ کاری برای تقویت آن انجام ندهید، آسیبهای بسیار جدیتری به بدن خود وارد میکنید.
طولانی شدن دورههای بیماری و خستگی همیشگی
وقتی سربازان دفاعی بدن شما قوی باشند، یک سرماخوردگی ساده در عرض سه تا پنج روز به طور کامل از بین میرود و شما به زندگی عادی برمیگردید. اما وقتی سیستم ایمنی شما ضعیف است، بدن توانایی جنگیدن و شکست دادن ویروسها را ندارد. در نتیجه، آن آبریزش بینی و سرفههای ساده، تبدیل به عفونتهای شدید در گلو، گوش و ریهها میشوند و ممکن است شما را تا هفتهها و حتی ماهها درگیر کنند. این جنگ طولانیمدت در داخل بدن، تمام انرژی شما را تخلیه میکند و باعث میشود حتی بعد از خوب شدن هم، تا مدتها احساس ضعف، کوفتگی و بیحالی داشته باشید.
مصرف مداوم داروهای شیمیایی و آسیب به معده و کبد
وقتی شما زودبهزود مریض میشوید، چارهای ندارید جز اینکه مدام به پزشک مراجعه کنید و کیسههای پر از داروهای چرکخشککن (آنتیبیوتیک)، مسکنها و شربتهای سرفه را مصرف کنید. مصرف بیش از حد و مداوم این داروهای شیمیایی، آسیبهای جبرانناپذیری به معده و کبد شما وارد میکند. همچنین آنتیبیوتیکها نه تنها باکتریهای بد را میکشند، بلکه باکتریهای مفید داخل روده (که خودشان بخش مهمی از سیستم ایمنی هستند) را هم از بین میبرند. در نتیجه، بعد از تمام شدن داروها، بدن شما حتی از قبل هم ضعیفتر و بیدفاعتر میشود و آماده گرفتن یک بیماری جدید است!
بهترین و سادهترین راهکارهای طبیعی برای قوی کردن سیستم ایمنی چیست؟
برای اینکه در فصلهای سرد سال سالم بمانید و از شر بیماریها فرار کنید، اصلاً نیازی به انجام کارهای سخت یا عجیب و غریب نیست. سیستم دفاعی بدن ما بسیار قدرتمند است، فقط به شرطی که ما با چند عادت ساده، شرایط را برای کار کردن آن فراهم کنیم.
نقش خواب کافی؛ زمان طلایی برای بازسازی سربازان دفاعی
شاید باورتان نشود، اما مهمترین و قویترین داروی دنیا برای جلوگیری از سرماخوردگی، یک خواب راحت و عمیق در شب است! بدن ما در طول روز در حال کار کردن و جنگیدن با آلودگیهاست و به شدت خسته میشود. وقتی شما در شب به خواب عمیق میروید، کارخانههای بدن تازه بیدار میشوند و شروع به ساختن گلبولهای سفید (سربازان دفاعی) میکنند. اگر شما شبها تا دیروقت بیدار بمانید یا خواب بیکیفیتی داشته باشید، این سربازان جدید ساخته نمیشوند و بدن شما روز بعد کاملاً بیدفاع خواهد بود. سعی کنید در پاییز و زمستان، حتماً بین هفت تا هشت ساعت خواب آرام در محیطی تاریک و بدون استرس داشته باشید.
رساندن سوخت و غذای سالم به کارخانههای بدن
سیستم دفاعی بدن شما برای کار کردن به انرژی نیاز دارد و این انرژی فقط از طریق غذاهایی که میخورید تامین میشود. مصرف زیاد قند، شکر، نوشابهها و غذاهای آماده (فستفود)، دقیقاً مثل ریختن آب در باک بنزین ماشین است و سیستم ایمنی شما را به طور کامل خاموش میکند! در فصل سرما، به جای خوردن شیرینیجات، به سراغ غذاهای گرم و طبیعی بروید. خوردن سوپهای گرم خانگی (مخصوصاً سوپ مرغ که سرشار از مواد ضدالتهاب است)، استفاده از سیر و پیاز تازه در غذاها (که قویترین ضدعفونیکنندههای طبیعی هستند)، و مصرف روزانه میوهها و سبزیجات رنگارنگ، سوخت خالص و پرانرژی را به سلولهای دفاعی شما میرساند.
شستن مداوم دستها و مرطوب نگه داشتن هوای خانه
همانطور که گفتیم، خشکی هوا یکی از دلایل اصلی بیمار شدن ماست. یک راهکار بسیار ساده و ارزان این است که در خانه از یک دستگاه بخور سرد یا گرم استفاده کنید، یا حتی یک کتری آب را روی بخاری بگذارید تا بخار کند. این رطوبت اجازه نمیدهد تلههای دفاعی بینی شما خشک شوند. همچنین ویروسهای سرماخوردگی بیشتر از طریق دستهای آلوده وارد بدن میشوند (مثلاً دستگیره در را میگیرید و بعد دستتان را به چشم یا بینی خود میزنید). شستن مرتب دستها با آب و صابون، یکی از بزرگترین لطفهایی است که میتوانید در حق سیستم ایمنی خود بکنید.
کدام ویتامینها در فصل سرما مثل یک معجزه برای بدن عمل میکنند؟
گاهی اوقات با وجود اینکه خوب غذا میخوریم و استراحت میکنیم، باز هم غذاهای امروزی نمیتوانند تمام ویتامینهای لازم را به ما برسانند. در این شرایط، کمک گرفتن از چند ویتامین کلیدی، دیوار دفاعی شما را کاملاً غیرقابل نفوذ میکند.
ویتامین سی (C)؛ فرمانده اصلی سیستم دفاعی
ویتامین سی معروفترین و محبوبترین ویتامین برای فصل سرماست. این ویتامین به سربازان دفاعی بدن کمک میکند تا با سرعت و قدرت بیشتری به ویروسها حمله کنند. اگرچه پرتقال و لیموشیرین منابع خوبی هستند، اما برای دریافت مقدار کافی از این ویتامین در زمان شیوع بیماریها، میتوانید از قرصهای جوشان یا مکملهای ویتامین سی استفاده کنید. خبر خوب این است که این ویتامین در بدن ذخیره نمیشود و مقدار اضافی آن به راحتی دفع میشود، بنابراین مصرف روزانه آن بسیار امن و مفید است.
ویتامین دی (D)؛ هدیه فراموش شده نور خورشید
در پاییز و زمستان، روزها کوتاه میشوند و ما به ندرت آفتاب را میبینیم. به همین دلیل، بیشتر ما دچار افت شدید ویتامین دی میشویم. این ویتامین یک نقش بسیار کلیدی در بیدار کردن و فعال کردن سیستم ایمنی دارد. وقتی ویتامین دی در بدن کم باشد، گلبولهای سفید اصلاً متوجه ورود ویروسها نمیشوند! از آنجا که این ویتامین به سختی در غذاها پیدا میشود، حتماً باید یک آزمایش خون ساده بدهید و از پزشک بخواهید دوز مناسبی از قرصهای ویتامین دی را برای شما تجویز کند تا در طول زمستان ایمن بمانید.
ماده معدنی زینک (روی)؛ محافظ قدرتمند گلو و بینی
زینک یا روی، یک ماده معدنی بینظیر است که جلوی تکثیر و زیاد شدن ویروسها در داخل گلو و بینی را میگیرد. اگر احساس کردید که گلویتان میسوزد و در حال سرما خوردن هستید، مصرف مکملهای حاوی زینک (زینک پلاس) در همان ساعتهای اولیه، میتواند به شدت جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد و دوره بیماری شما را کوتاه کند.
نتیجهگیری
بیمار شدن در فصل سرما یک قانون اجباری و غیرقابل تغییر نیست! بدن شما یک شاهکار مهندسی است که اگر ابزار و شرایط مناسب را در اختیارش قرار دهید، میتواند به راحتی در برابر قویترین ویروسها و آنفولانزاها مقاومت کند. فراموش نکنید که سیستم ایمنی شما، انعکاسی از سبک زندگی شماست. با داشتن خواب کافی در شبها، دوری از استرس و نگرانیهای بیمورد، خوردن غذاهای گرم و طبیعی خانگی، مرطوب نگه داشتن هوای خانه و در نهایت کمک گرفتن از ویتامینهای حیاتی مانند ویتامین سی و دی، میتوانید سپری محکم و پولادین برای خود بسازید. با رعایت این نکات ساده، زمستان امسال را بدون سرفه، تب و خستگی، با شادابی و انرژی کامل در کنار خانواده خود سپری کنید.
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا مصرف روزانه ویتامین سی به صورت قرص جوشان برای معده ضرر دارد؟ اگر شما یک فرد سالم هستید، مصرف روزانه یک عدد قرص جوشان ویتامین سی (معمولاً با دوز ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ میلیگرم) در فصل سرما هیچ مشکلی برای شما ایجاد نمیکند. این ویتامین محلول در آب است و بدن مقدار اضافی آن را از طریق ادرار دفع میکند. اما اگر معده بسیار حساسی دارید یا دچار زخم معده هستید، اسید موجود در قرصهای جوشان ممکن است باعث سوزش معده شما شود. در این صورت، بهتر است از قرصهای بلعیدنی ویتامین سی استفاده کنید یا ویتامین سی را همراه با وعدههای غذایی میل کنید تا معدهتان اذیت نشود.
آیا خوردن آنتیبیوتیک (چرکخشککن) به درمان سریعتر سرماخوردگی کمک میکند؟ این یکی از بزرگترین و خطرناکترین اشتباهاتی است که خیلی از ما انجام میدهیم! سرماخوردگی و آنفولانزا توسط «ویروسها» ایجاد میشوند، در حالی که آنتیبیوتیکها فقط و فقط برای کشتن «باکتریها» ساخته شدهاند. خوردن چرکخشککن برای درمان سرماخوردگی، مثل این است که برای خاموش کردن آتش، روی آن بنزین بریزید! این داروها هیچ تاثیری روی ویروس ندارند و فقط باکتریهای مفید بدن شما را میکشند و سیستم دفاعی شما را ضعیفتر میکنند. آنتیبیوتیک را فقط زمانی مصرف کنید که پزشک بعد از معاینه دقیق، عفونت باکتریایی را تشخیص داده باشد.
چرا با وجود اینکه در زمستان لباسهای بسیار گرم میپوشم، باز هم سرما میخورم؟ لباس گرم پوشیدن بسیار عالی است و جلوی هدر رفتن انرژی بدن را میگیرد، اما لباس گرم نمیتواند جلوی ورود ویروسها به بینی و دهان شما را بگیرد! همانطور که در مقاله توضیح دادیم، عامل اصلی بیماری ویروس است، نه خودِ سرما. اگر شما کاپشن بسیار گرمی بپوشید اما در یک اتوبوس شلوغ با هوای بسته بنشینید یا با دستهای آلوده چشمتان را بمالید، به راحتی بیمار میشوید. لباس گرم برای حفظ دمای بدن است، اما برای جلوگیری از بیماری، شستن دستها و داشتن سیستم ایمنی قوی در داخل بدن، اهمیت بسیار بیشتری دارد.
تاییدیه علمی این مقاله توسط دکتر آزاده ابراهیمی (دکترای حرفهای داروسازی) بررسی و تایید شده است.