چرا استفاده از کرم ضدآفتاب حتی در روزهای ابری هم مهم است؟ (راهنمای ساده برای محافظت از جوانی پوست)
⚠️ هشدار مهم پزشکی: این مقاله فقط برای افزایش اطلاعات عمومی شما نوشته شده است. محافظت از پوست در برابر نور خورشید مهمترین عامل پیشگیری از بیماریهای جدی مانند سرطان پوست است. اگر روی پوست خود لکههای جدید، خالهای تغییر شکلیافته یا تغییر رنگهای مشکوک مشاهده میکنید، حتماً برای معاینه دقیق به پزشک متخصص پوست مراجعه کنید.
احتمالاً برای شما هم پیش آمده است که در یک روز گرم و آفتابی تابستان، قبل از بیرون رفتن از خانه با دقت و وسواس زیاد کرم ضدآفتاب میزنید، کلاه میگذارید و از عینک آفتابی استفاده میکنید. اما به محض اینکه فصل پاییز و زمستان از راه میرسد و آسمان پر از ابرهای خاکستری میشود، تیوپ ضدآفتاب خود را داخل کشو میگذارید و فراموشش میکنید! خیلی از ما فکر میکنیم وقتی آفتاب در آسمان دیده نمیشود و هوا سرد یا بارانی است، دیگر هیچ خطری پوستمان را تهدید نمیکند و نیازی به محافظت نیست.
این یکی از رایجترین و البته خطرناکترین باورهای اشتباهی است که درباره سلامت و زیبایی پوست وجود دارد. واقعیت این است که ابرها مانند یک چتر یا سد محکم عمل نمیکنند؛ آنها فقط نور خیرهکننده و گرمای خورشید را میگیرند، اما خطرناکترین و پیرکنندهترین اشعههای خورشید به راحتی از پشت ابرها عبور میکنند و به پوست شما میرسند. شاید در یک روز ابری پوست شما دچار سوختگی و قرمزی نشود، اما آسیبهای خاموش و عمیقی در زیر پوستتان در حال رخ دادن است که نتیجه آن، ایجاد لکههای تیره، شل شدن پوست و چروکهای زودرس خواهد بود. در این مقاله قصد داریم به زبانی کاملاً ساده، دوستانه و دور از اصطلاحات پیچیده بررسی کنیم که چرا خورشید در روزهای ابری هم میتواند به ما آسیب بزند و چگونه باید از جوانی و شادابی چهره خود محافظت کنیم.
اشعههای خورشید چگونه از پشت ابرها عبور میکنند؟ (تفاوت اشعه سوزاننده و اشعه پیرکننده)
برای اینکه بفهمیم چرا روزهای ابری هم خطرناک هستند، باید بدانیم خورشید چه نوع نورهایی به سمت زمین میفرستد. نوری که از خورشید به ما میرسد، فقط روشنایی و گرما نیست؛ بلکه حاوی اشعههای نامرئی به نام «اشعه فرابنفش» است. این اشعههای نامرئی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند که رفتار و تاثیرشان روی پوست ما کاملاً با هم متفاوت است:
اشعه فرابنفش نوع بی (UVB)؛ عامل آفتابسوختگی و قرمزی
این اشعه را به نام «اشعه سوزاننده» بشناسید. قدرت این اشعه در وسط روزهای تابستان به بالاترین حد خود میرسد. وقتی شما در تابستان کنار دریا یا در خیابان میروید و پوستتان قرمز، داغ و دچار آفتابسوختگی میشود، مقصر اصلی همین اشعه است. ابرها، شیشه پنجرهها و لباسهای ضخیم میتوانند تا حد زیادی جلوی عبور این اشعه را بگیرند. به همین دلیل است که در روزهای ابری یا زمستانی، پوست شما معمولاً قرمز نمیشود و نمیسوزد. همین نسوختن پوست باعث میشود خیلیها فکر کنند هوا کاملاً امن است!
اشعه فرابنفش نوع آ (UVA)؛ دزد خاموش جوانی و عامل چروک و لک
این اشعه را به نام «اشعه پیرکننده» بشناسید؛ خطرناکترین دشمن پنهان پوست! اشعه نوع آ بر خلاف نوع بی، در تمام روزهای سال (چه تابستان و چه زمستان، چه آفتابی و چه ابری) با قدرت یکسان میتابد. ابرها هیچ مانعی برای این اشعه نیستند و تا ۸۰ درصد از این نور خطرناک، به راحتی از ابرها و حتی از شیشه پنجرهها عبور میکند.
این اشعه هیچ درد، سوزش یا قرمزی روی پوست شما ایجاد نمیکند؛ به همین دلیل شما اصلاً متوجه حضور آن نمیشوید. اما این نور نامرئی مانند یک مته به عمیقترین لایههای پوست نفوذ میکند و داربستهای جوانی پوست شما را از درون تخریب میکند. وقتی در یک روز ابری بدون ضدآفتاب پیادهروی میکنید، در واقع دارید پوست خود را بدون هیچ دفاعی در برابر این دزد خاموش قرار میدهید.
عوارض پنهان و خطرات رها کردن پوست بدون ضدآفتاب در هوای ابری
بسیاری از افراد فکر میکنند که اگر کرم ضدآفتاب نزنند، نهایتاً پوستشان کمی تیره میشود. اما رها کردن پوست در معرض نور نامرئی خورشید در روزهای ابری، آسیبهایی به همراه دارد که درمان کردن آنها به ماهها زمان و هزینههای سنگین نیاز خواهد داشت.
ایجاد لکههای تیره و ماندگار روی صورت
یکی از بزرگترین مشکلاتی که بانوان و آقایان با آن روبرو هستند، پیدایش لکهای قهوهای روی گونهها، پیشانی و پشت دستهاست. وقتی اشعه نامرئی خورشید از پشت ابرها به پوست شما میتابد، سلولهای پوست برای اینکه از خودشان دفاع کنند، شروع به ساختن رنگدانه (ملانین) میکنند. این رنگدانهها در یک جا جمع میشوند و لکهای قهوهای و تیرهای را میسازند که چهره را خسته و کدر نشان میدهد. حتی اگر شما بهترین کرمهای ضدلک و روشنکننده را مصرف کنید، اما در روزهای ابری ضدآفتاب نزنید، تمام زحماتتان هدر میرود و لکها هر روز پررنگتر از قبل برمیگردند.
تخریب کلاژن و پیری زودرس پوست (چروکهای عمیق)
پوست انسان برای اینکه سفت، کشیده و شاداب بماند، به ستونها و فنرهایی در درون خود نیاز دارد که از مادهای به نام «کلاژن» ساخته شدهاند. اشعه نامرئی خورشید که از ابرها رد میشود، دقیقاً مثل یک قیچی تیز عمل میکند و این فنرهای کلاژن را تکهتکه میکند. وقتی فنرهای زیر پوست از بین بروند، پوست شل میشود، میافتد و خطوط خنده، خط اخم و چروکهای دور چشم خیلی زودتر از سن واقعی شما ظاهر میشوند. به همین دلیل است که استفاده روزانه از ضدآفتاب، قویترین و ارزانترین کرم ضدچروک در تمام دنیاست.
باورهای اشتباه و خطرناک درباره مصرف کرم ضدآفتاب
برای اینکه بتوانیم به درستی از پوستمان محافظت کنیم، باید باورهای غلطی که سالهاست بین مردم رواج پیدا کرده را کنار بگذاریم. بیایید سه مورد از معروفترین این اشتباهات را بررسی کنیم:
باور اشتباه اول: «وقتی هوا سرد و بارانی است، آفتابی وجود ندارد!»
سرد بودن هوا هیچ ارتباطی با میزان تابش اشعههای نامرئی خورشید ندارد. خورشید میلیونها کیلومتر با ما فاصله دارد و این تغییر فصل روی زمین است که هوا را سرد میکند، نه خاموش شدن خورشید! جالب است بدانید که اگر در روزهای برفی بیرون بروید، خطر آسیب دیدن پوست شما دو برابر میشود؛ زیرا دانه کلاغی و سفید برف، مثل یک آینه بزرگ عمل میکند و نور خورشید را دوباره به سمت صورت شما بازتاب میدهد.
باور اشتباه دوم: «پشت پنجره خانه یا ماشین نیازی به ضدآفتاب نیست!»
بسیاری از افراد فکر میکنند وقتی داخل خانه، محل کار یا اتومبیل هستند و شیشه پنجره بسته است، پوستشان در امان است. همانطور که گفتیم، شیشههای معمولی فقط جلوی اشعه سوزاننده (UVB) را میگیرند؛ اما اشعه پیرکننده و لکساز (UVA) به راحتی از شیشه عبور میکند. اگر میز کار شما کنار پنجره است یا روزانه ساعتها رانندگی میکنید، حتماً باید روی صورت و دستهای خود ضدآفتاب بزنید.
باور اشتباه سوم: «کرم پودر یا آرایش دارای SPF برای محافظت کافی است!»
روی بسیاری از کرم پودرها و پنکیکهای آرایشی کلمه SPF (فاکتور محافظت در برابر آفتاب) نوشته شده است. خیلیها فکر میکنند همین آرایش برای محافظت از پوست کافی است. اما از نظر علمی، برای اینکه SPF نوشته شده روی محصول اثر کند، شما باید لایه بسیار ضخیمی از آن را روی صورت بمالید. هیچکس نمیتواند آن حجم زیاد از کرم پودر آرایشی را روی صورتش بزند! بنابراین، لوازم آرایشی هرگز نمیتوانند جایگزین کرم ضدآفتاب واقعی شوند. همیشه اول ضدآفتاب بزنید و بعد اگر دوست داشتید، روی آن آرایش کنید.
چگونه از ضدآفتاب استفاده کنیم تا بیشترین محافظت را داشته باشد؟ (۳ قاعده طلایی)
حالا که متوجه شدیم مصرف ضدآفتاب در تمام ۳۶۵ روز سال ضروری است، باید بدانیم که استفاده درست از آن چه قوانینی دارد. اگر بهترین ضدآفتاب دنیا را هم بخرید اما درست از آن استفاده نکنید، پوستتان محافظت نخواهد شد:
قاعده اول: مقدار مصرف را کم نکنید (قانون دو انگشت) بزرگترین اشتباه مردم این است که ضدآفتاب را مثل کرم مرطوبکننده، فقط به اندازه یک نخود روی صورت میمالند! برای اینکه پوست شما به طور کامل محافظت شود، باید به اندازه «دو بند انگشت کامل» (انگشت اشاره و انگشت میانی) ضدآفتاب روی صورت و گردن خود بزنید. اگر مقدار کمتری بزنید، میزان محافظت آن به شدت کاهش مییابد.
قاعده دوم: هر ۲ تا ۳ ساعت یک بار تمدید کنید کرم ضدآفتاب یک سپر دائمی نیست. مواد محافظ موجود در کرم، بعد از حدود دو تا سه ساعت در اثر نور، تعریق و تماس با هوا اثر خود را از دست میدهند. اگر صبح ساعت هشت ضدآفتاب زدهاید و ساعت دوازده ظهر برای کار یا پیادهروی بیرون میروید، آن ضدآفتاب صبح دیگر هیچ اثری ندارد و باید حتماً آن را دوباره تمدید کنید.
قاعده سوم: ضدآفتاب مناسب نوع پوست خود را انتخاب کنید اگر پوست چرب و جوشدار دارید، حتماً از ضدآفتابهای فاقد چربی و سبک استفاده کنید تا منافذ پوستتان بسته نشود. اگر پوستتان خشک است، ضدآفتابهای مرطوبکننده و کرمی برای شما بهترین انتخاب هستند. همچنین حواستان باشد که روی جعبه ضدآفتاب، علاوه بر عدد SPF (که بهتر است بالای ۳۰ باشد)، کلمه «Broad Spectrum» یا «محافظت در برابر UVA و UVB» نوشته شده باشد تا از هر دو اشعه خطرناک جلوگیری کند.
نتیجهگیری
مراقبت از پوست و جلوگیری از پیری زودرس، یک کار فصلی نیست که فقط مخصوص روزهای گرم تابستان باشد. ابرها، هوای سرد پاییز و شیشههای پنجره نمیتوانند جلوی اشعههای پیرکننده و لکساز خورشید را بگیرند. این نورهای نامرئی هر روز و در تمام طول سال در حال تابیدن هستند و اگر پوست خود را بدون سپر محافظ رها کنید، خیلی زودتر از موعد با چروکها، افتادگی و لکههای تیره روبرو خواهید شد.
کرم ضدآفتاب، ارزشمندترین، علمیترین و مؤثرترین سرمایهگذاری شما برای حفظ جوانی و شادابی چهره است. عادت کنید که هر روز صبح، فارغ از اینکه آسمان آفتابی است یا ابری، استفاده از ضدآفتاب را مانند مسواک زدن به یک بخش جدانشدنی از زندگی روزمره خود تبدیل کنید. با همین یک کار ساده، میتوانید سالهای سال پوستی شفاف، سالم، بدون لک و جوان داشته باشید.
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا استفاده مداوم از کرم ضدآفتاب باعث کمبود ویتامین دی (D) در بدن میشود؟ این یکی از رایجترین نگرانیهایی است که باعث میشود بعضی افراد از زدن ضدآفتاب خودداری کنند. از نظر تئوری، ضدآفتاب جلوی اشعههایی که ویتامین دی میسازند را میگیرد. اما در دنیای واقعی، هیچکس نمیتواند ۱۰۰ درصد پوست بدن خود را در تمام طول روز با ضدآفتاب بپوشاند! همان مقدار کمی از اشعه آفتاب که در مسیر روزانه به دستها، پشت گردن یا پوست شما میتابد، برای ساخت ویتامین دی کافی است. علاوه بر این، ویتامین دی را به راحتی میتوان از طریق غذاها یا مکملهای استاندارد تامین کرد؛ بنابراین هرگز به بهانه دریافت ویتامین دی، پوست صورت خود را در معرض لک، چروک و سرطان پوست قرار ندهید.
آیا در روزهایی که کاملاً بارانی است و حتی از خانه بیرون نمیرویم هم باید ضدآفتاب بزنیم؟ اگر تمام روز را در خانه هستید و در اتاقهای تاریک یا دور از پنجرهها کار میکنید، نیازی به زدن ضدآفتاب نیست. اما اگر پردههای خانه کنار است، خانه پر از نور روز است و میز کار یا محل نشستن شما نزدیک پنجره قرار دارد، اشعه پیرکننده و لکساز (UVA) از شیشه عبور میکند و به پوستتان میرسد. در این شرایط، استفاده از یک ضدآفتاب سبک یا روزانه در منزل، از ایجاد لکهای پنهان و کدر شدن پوست جلوگیری میکند.
تفاوت ضدآفتابهای رنگی و بیرنگ در چیست و کدامیک برای روزهای ابری بهتر است؟ از نظر قدرت محافظت در برابر اشعههای آفتاب، هیچ تفاوتی بین ضدآفتاب رنگی و بیرنگ استاندارد وجود ندارد؛ هر دو به یک اندازه از پوست شما محافظت میکنند. ضدآفتابهای رنگی حاوی رنگدانههایی هستند که مثل یک کرم پودر سبک عمل میکنند و برای افرادی که دوست دارند رنگ پوستشان یکدست شود بسیار عالی هستند. جالب است بدانید که رنگدانههای موجود در ضدآفتاب رنگی، از پوست در برابر نور آبی صفحه نمایشگرها (مثل موبایل و کامپیوتر) و لامپهای خانه نیز محافظت میکنند؛ بنابراین انتخاب بین رنگی و بیرنگ کاملاً به سلیقه و راحتی خود شما بستگی دارد.
تاییدیه علمی این مقاله توسط دکتر آزاده ابراهیمی (دکترای حرفهای داروسازی) بررسی و تایید شده است.